Trong các chi tiết bảo dưỡng của xe máy, dây xích là phần hay bị bỏ qua nhất, dù nó làm việc liên tục mỗi lần bạn vặn ga. Với xe số, dây xích truyền toàn bộ lực từ máy đến bánh sau. Với xe ga, bộ truyền lực dùng dây curoa nằm trong hộp, nên bài viết này chủ yếu dành cho xe số và xe côn. Một dây xích khô hoặc giãn không chỉ gây tiếng ồn khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn: xích có thể tuột hoặc đứt giữa đường. Bài viết này giúp bạn nhận biết tình trạng dây xích và biết rõ giới hạn giữa việc tự chăm sóc và việc cần báo cửa hàng.
Dây xích làm việc như thế nào
Dây xích gồm nhiều mắt xích nối với nhau, bọc quanh đĩa trước và đĩa sau. Mỗi mắt xích có con trượt nhỏ gọi là trục xích, nơi tiếp xúc và mài mòn nhiều nhất. Dầu xích bám vào các mắt xích tạo lớp bôi trơn, giảm ma sát giữa trục xích và má xích, đồng thời giúp bề mặt làm việc của xích và đĩa mòn đều.
Trong điều kiện đường phố Hà Nội, dây xích chịu thêm hai tác nhân: bụi mịn bám vào lớp dầu tạo thành hồ mài mòn, và nước mưa hoặc nước rửa xe làm trôi lớp dầu. Vì vậy một dây xích chạy nhiều trong phố có thể khô nhanh hơn dây xích chạy đường trường sạch sẽ, dù ít chạy xa hơn.
Dấu hiệu dây xích đang khô
Xích khô có những dấu hiệu nhận biết khá rõ, bạn không cần thợ mới phát hiện được:
- Tiếng kêu lục cục, rè rè từ khu vực bánh sau mỗi khi vặn ga hoặc về ga, nhất là khi chạy chậm.
- Bề mặt mắt xích nhìn khô ráp, mất lớp dầu bóng, có khi lộ màu kim loại sáng hoặc gỉ nhẹ.
- Dầu cũ bết thành cục đen đặc quanh các mắt xích, kèm bụi bám dày.
- Xích chạy không đều, có cảm giác giật nhẹ khi giữ ga ổn định ở tốc độ thấp.
Nghe tiếng kêu là cách nhanh nhất. Một dây xích đủ dầu gần như im lặng; tiếng lục cục đều đặn khi chạy chậm chính là tín hiệu xích đang khô và các trục xích đang mài vào nhau.
Kiểm tra độ chùng của dây xích
Ngoài độ khô, độ chùng là chỉ số quan trọng thứ hai. Dây xích quá căng làm căng cứng cả hệ truyền lực, mòn nhanh đĩa và trục bánh sau, khiến xe chạy đuối và giật. Dây xích quá chùng có thể đập vào nhông giữa, tuột khỏi đĩa khi chạy qua ổ gà, hoặc thậm chí kẹp vào khung xe.
Cách kiểm tra rất đơn giản và chỉ cần bàn tay. Đặt xe trên càng chống chính giữa, dùng ngón tay ấn hoặc kéo phần xích giữa hai đĩa theo hướng lên xuống. Độ chùng hợp lý của đa số xe số phổ thông nằm trong khoảng hai đến ba phân, tức lớp xích nhích lên xuống được khoảng chừng ấy. Bạn cũng nên quay bánh sau từ từ và kiểm tra độ chùng ở nhiều vị trí khác nhau quanh vòng xích, vì một dây xích đã mòn thường chùng không đều: đoạn này căng, đoạn khác chùng.
Xích giãn: khi nào là tới hạn
Mọi dây xích đều giãn dần theo số cây số, do trục xích và mắt xích mòn ra. Dấu hiệu xích đã giãn quá mức gồm: đai ốc điều chỉnh đã vặn sát giới hạn mà xích vẫn chùng; các mắt xích nhìn bị vóng, không nằm phẳng trên đĩa; đĩa răng bị mòn nhọn kiểu hình móc câu. Khi thấy các dấu hiệu này, việc siết thêm chỉ là tạm thời, bộ xích và đĩa cần được thay.
Một bài kiểm tra nhanh khác: kéo phần xích phía sau ra khỏi đĩa sau. Với bộ xích còn tốt, bạn khó kéo phần xích tách khỏi răng đĩa quá nửa răng. Nếu xích nhấc lên dễ dàng và lộ ra cả răng đĩa, bộ truyền lực đã mòn đáng kể.
Kiểm tra dây xích khi nhận xe thuê
Vì dây xích nhìn thấy được bằng mắt thường, đây là một trong những điểm đáng dừng lại vài giây khi nhận xe thuê. Bạn không cần là thợ máy, chỉ cần làm ba việc: nhìn bề mặt xích có lớp dầu bóng và sạch tương đối hay khô ráp bám bẩn; nghe thử khi đẩy xe hoặc chạy chậm trong đoạn thử, xem có tiếng lục cục đều đặn từ bánh sau không; và dùng tay thử độ chùng như đã mô tả ở trên. Nếu phát hiện điều gì bất thường, nói ngay cho cửa hàng trước khi nhận xe, để mọi thứ được ghi rõ ngay từ đầu. Cách làm này giúp bạn tránh tình huống phải tranh luận về một dấu hiệu đã tồn tại từ trước khi bạn nhận xe.
Với xe thuê: biết giới hạn của mình
Đây là điểm quan trọng nhất của bài viết với những ai đang dùng xe thuê. Bạn có thể và nên quan sát, nghe, kiểm tra độ chùng bằng mắt và tay. Nhưng việc bôi dầu xích, siết đai ốc điều chỉnh, hay thay bộ xích đĩa thuộc về cửa hàng, không phải khách thuê. Ba lý do:
- Bạn không rõ lịch sử bảo dưỡng của xe và đúng tiêu chuẩn mà cửa hàng áp dụng.
- Siết đai ốc điều chỉnh sai kỹ thuật, hai bên không cân, gây lệch bánh sau, mòn lốp và nguy hiểm hơn xích chùng.
- Nếu bạn tác động vào hệ truyền lực rồi xe gặp sự cố, trách nhiệm sẽ khó phân định khi trả xe.
Vì vậy, với xe thuê, quy trình đúng là: phát hiện dấu hiệu bất thường, chụp lại nếu có thể, rồi báo ngay cho cửa hàng để được hướng dẫn. Nếu bạn thuê xe của Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, hãy gọi 0942 467 674 hoặc nhắn Zalo, cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, hoạt động từ 09:00 đến 21:00 hàng ngày và sẽ tư vấn cách xử lý an toàn nhất cho tình huống cụ thể của bạn. Đặc biệt, nếu giữa chuyến đi xích có tiếng kêu lạ kèm cảm giác giật mạnh, hãy dừng xe ở nơi an toàn và gọi ngay, đừng cố chạy tiếp để về rồi mới báo.
Thói quen giúp dây xích bền hơn
Nếu bạn là chủ xe, vài thói quen dưới đây giúp kéo dài tuổi thọ bộ truyền lực đáng kể:
- Bôi dầu xích định kỳ, phổ biến là mỗi bốn trăm đến sáu trăm cây số, hoặc ngay sau khi chạy mưa, qua đường ngập, hoặc rửa xe.
- Chọn dầu xích chuyên dụng dạng xịt, để loại dầu bám đều vào các mắt xích, chờ vài phút cho dầu ngấm rồi lau bớt phần dư bên ngoài để đỡ bám bụi.
- Tránh xịt dầu xích lên lốp và vành, vì dầu dính lốp rất trơn.
- Rửa sạch xích bằng dầu rửa chuyên dụng trước khi bôi dầu mới nếu xích bám bẩn đặc.
- Kiểm tra độ chùng theo thói quen hàng tuần hoặc trước các chuyến đi xa, cùng với kiểm tra lốp và phanh.
- Khi thay, nên thay cả bộ ba: xích, đĩa trước và đĩa sau, vì thay lẻ bộ mới sẽ khiến bộ cũ mòn nhanh bộ mới.
Câu hỏi thường gặp
Xe ga có cần chăm sóc dây xích không
Xe ga dùng dây curoa trong hộp truyền động kín, không cần bôi dầu như xe số, nhưng vẫn cần được thay theo kỳ hạn tại tiệm. Với người thuê xe ga, bạn không cần quan tâm gì thêm ngoài việc nghe có tiếng kêu lạ thì báo cửa hàng.
Đổ nhớt máy có giúp được gì cho xích không
Nhớt máy và dầu xích là hai việc riêng biệt. Nhớt máy bôi trơn phần động cơ, dầu xích bôi trơn bộ truyền lực. Đổ nhớt đầy đủ đúng hạn không thay thế được việc bôi dầu xích.
Xích kêu nhưng chạy vẫn ổn, có cần xử lý ngay không
Xích khô chạy vẫn được một quãng, nhưng mỗi cây số chạy trong tình trạng khô đều làm mòn thêm trục xích và đĩa. Chi phí một bình dầu xích rẻ hơn nhiều so với thay cả bộ xích đĩa, nên xử lý sớm luôn là phương án kinh tế hơn.
Tóm lại
Dây xích là chi tiết nhỏ nhưng giữ vai trò an toàn lớn trên xe số. Hãy làm quen với ba kỹ năng cơ bản: nghe tiếng kêu để nhận xích khô, kiểm tra độ chùng bằng tay, và nhận biết dấu hiệu xích đĩa đã mòn tới hạn. Với xe thuê, mọi thao tác can thiệp thuộc về cửa hàng, còn nhiệm vụ của bạn là quan sát và báo sớm. Bạn có thể đọc thêm về quy trình kiểm tra xe trước mỗi chuyến đi trong mục kinh nghiệm và các bài thực tế khác trong mục chia sẻ của chúng tôi.